Báo Tiền Phong là một trong những cái tên hay được gõ vào ô tìm kiếm mỗi ngày, và chính vì hay được tìm nên nó cũng dễ bị các trang mạo danh báo chí lợi dụng. Bài viết dưới đây không cung cấp bất kỳ thông tin nào về toà soạn, cơ quan chủ quản, chuyên mục hay nội dung của tờ báo. Đây thuần tuý là hướng dẫn chung về cách đọc báo điện tử, cách nhận ra một trang giả mạo và cách tự kiểm chứng thông tin trước khi tin hoặc chia sẻ cho người khác.
Báo Tiền Phong và lý do bài này chỉ bàn về kỹ năng đọc báo
Khi người đọc gõ một cái tên như Báo Tiền Phong, thứ nhận về không chỉ là trang chính thức mà còn cả một đám kết quả ăn theo: trang tổng hợp lại tin, trang đăng lại có sửa, và đôi khi là trang cố tình bắt chước. Người dùng phổ thông thường không phân biệt được ngay, vì trên màn hình điện thoại thì giao diện nào cũng na ná nhau. Kỹ năng phân biệt vì thế có giá trị lâu dài hơn nhiều so với việc nhớ một địa chỉ cụ thể.
Bài viết không khẳng định điều gì về một toà soạn cụ thể
Tôi cố ý không nêu bất cứ chi tiết nào về tờ báo mang tên Báo Tiền Phong, kể cả những thứ nghe có vẻ vô hại như năm thành lập hay danh sách chuyên mục. Lý do đơn giản: thông tin về các cơ quan báo chí thay đổi theo thời gian, và một bài viết sai sẽ nằm trên mạng nhiều năm, tiếp tục dẫn người đọc đi lệch. Cách trung thực hơn là chỉ đường để bạn tự tra, thay vì đưa ra một mô tả mà bạn không có cách nào đối chiếu ngay lúc đọc.
Vì sao trang giả mạo báo chính thống mọc lên nhiều đến vậy
Các trang mạo danh xuất hiện dày đặc vì chúng rẻ và hiệu quả. Chỉ cần sao chép giao diện, lấy một cái tên gần giống những từ khóa quen thuộc như Báo Tiền Phong, thế là đã có sẵn lớp vỏ đáng tin để phát tán tin sai lệch, chạy quảng cáo thuốc và mời gọi đầu tư. Một số trang còn không bán gì cả, mục tiêu của chúng là thu thập thông tin người dùng qua biểu mẫu đăng ký hoặc quay số trúng thưởng. Uy tín báo chí xây trong nhiều năm bị mượn tạm chỉ trong vài phút cài đặt.
Cách nhận ra một trang báo thật khi tìm Báo Tiền Phong
Đọc kỹ tên miền trước khi đọc tiêu đề
Tên miền là thứ khó làm giả hoàn toàn nhất, nên kẻ lập trang giả thường chỉ làm cho nó trông giống. Họ thêm một ký tự, bớt một ký tự, chèn dấu gạch nối, hoặc giữ nguyên phần chữ nhưng đổi phần đuôi sang đuôi khác. Khi tìm Báo Tiền Phong mà thấy một địa chỉ chỉ lệch đúng một chữ cái so với thứ bạn nhớ, đó là lúc nên dừng lại. Hãy nhìn cả chuỗi từ đầu đến dấu gạch chéo đầu tiên, vì nhiều trang giả nhét tên báo thật vào phần sau để đánh lừa mắt nhìn lướt.
Tìm giấy phép hoạt động báo chí và đơn vị chịu trách nhiệm ở chân trang
Báo điện tử hoạt động hợp pháp đều công bố giấy phép hoạt động báo chí cùng thông tin về cơ quan chủ quản, và chỗ đặt quen thuộc nhất là chân trang. Kéo xuống cuối, bạn thường thấy thêm tên người chịu trách nhiệm nội dung, địa chỉ toà soạn và kênh liên hệ. Một trang mạo danh Báo Tiền Phong hay bỏ trống phần này, hoặc dán một khối chữ chung chung không có tên ai cụ thể, vì viết ra là tự nhận trách nhiệm. Thiếu vắng những thông tin đó chưa chứng minh được điều gì, nhưng đủ để đề phòng.
Tự gõ tên báo trên công cụ tìm kiếm thay vì bấm liên kết trong tin nhắn
Thói quen an toàn nhất, và cũng dễ làm nhất, là không bấm vào liên kết được gửi tới trong tin nhắn hay nhóm chat. Bạn tự mở trình duyệt, tự gõ Báo Tiền Phong hoặc tên tờ báo mình cần, rồi vào từ kết quả tìm kiếm. Cách này vô hiệu hóa gần như toàn bộ chiêu dẫn dụ qua đường dẫn rút gọn, vì kẻ gửi mất quyền quyết định bạn sẽ hạ cánh ở đâu. Nếu nội dung được chia sẻ là thật, bạn sẽ tìm thấy nó trên trang chính thức; tìm mãi không ra, bản thân điều đó đã là câu trả lời.
| Điểm cần kiểm tra | Trang báo điện tử đáng tin thường có | Trang đáng nghi thường thấy |
|---|---|---|
| Tên miền | Khớp với tên báo, không thêm bớt ký tự lạ | Lệch vài ký tự, có gạch nối, đổi phần đuôi |
| Chân trang | Ghi giấy phép, cơ quan chủ quản, người chịu trách nhiệm | Trống hoặc chỉ có dòng chữ chung chung |
| Toà soạn | Có địa chỉ và kênh liên hệ rõ ràng | Không có, hoặc chỉ để một biểu mẫu |
| Bài viết | Có tác giả, ngày đăng, nguồn dẫn | Không tác giả, không ngày, không nguồn |
| Quảng cáo | Tách bạch, ghi rõ khi là nội dung tài trợ | Bài bán hàng trình bày y hệt tin tức |
Dấu hiệu một bài viết không đáng tin ngay cả trên trang thật
Tiêu đề giật gân nhưng nội dung bên trong không khớp
Tiêu đề giật gân hứa hẹn một chuyện động trời, nhưng đọc hết bài lại thấy nội dung nhẹ hều, hoặc điều được khẳng định ở tiêu đề chỉ là suy đoán của ai đó được dẫn lại. Khi tìm thông tin liên quan tới một cái tên như Báo Tiền Phong, bạn sẽ gặp rất nhiều bản sao chép chỉ đổi mỗi tiêu đề cho kêu hơn. Cứ đọc hết bài rồi quay lại đối chiếu với tiêu đề, khoảng cách giữa hai thứ đó nói lên khá nhiều điều về ý đồ của người đăng.
Không ghi tác giả, không ghi ngày đăng, không dẫn nguồn
Ba thứ này là khung xương của một bài báo tử tế. Tác giả cho biết ai chịu trách nhiệm, ngày đăng cho biết thông tin còn giá trị hay không, nguồn dẫn cho biết dữ kiện đến từ đâu để bạn tự truy ngược. Một bài gắn với Báo Tiền Phong hay bất kỳ tờ báo nào mà thiếu cả ba, lại khẳng định chắc nịch, thì nên được đọc như một lời đồn được trình bày đẹp. Ảnh minh họa cũng vậy: ảnh không rõ xuất xứ, không rõ chụp khi nào, rất hay bị lấy từ bối cảnh khác.
Quảng cáo trá hình dưới dạng tin tức
Dạng nguy hiểm hơn cả là bài bán hàng viết theo giọng tin tức, có tiêu đề như tin, bố cục như tin, nhưng đích đến là một sản phẩm. Thường thấy nhất là thuốc, thực phẩm chức năng và các lời mời đầu tư sinh lời nhanh. Cách nhận ra khá đơn giản: đọc tới cuối, nếu bài dồn bạn về một hành động mua hoặc để lại số điện thoại thì mục đích thật đã lộ. Dù đang đọc gì, kể cả khi tin rằng mình ở đúng trang mình tìm, hãy tách bạch chuyện đọc tin và chuyện mua hàng.
Cách kiểm chứng một thông tin trước khi tin hoặc chia sẻ
Tìm ít nhất hai nguồn độc lập và ưu tiên nguồn gốc
Một thông tin đáng tin thường được nhiều nơi đưa lại, nhưng đưa lại lẫn nhau thì vẫn chỉ là một nguồn. Hãy tìm hai nơi thực sự độc lập, tốt nhất là truy về nguồn tin gốc, tức cơ quan trực tiếp công bố. Khi kiểm tra một tin được gán cho Báo Tiền Phong, việc tìm lại bản gốc trên trang chính thức luôn đáng giá hơn việc đếm xem có bao nhiêu nơi đang chia sẻ. Số lượt chia sẻ chỉ đo mức độ lan truyền, nó không nói gì về mức độ đúng của nội dung.
Chú ý ngày đăng và cẩn thận với ảnh chụp màn hình
Tin cũ được chia sẻ lại như tin mới là hiện tượng phổ biến đến mức gần như ngày nào cũng gặp. Một sự việc đã xảy ra từ lâu, đã xử lý xong, vẫn có thể quay lại gây hoang mang chỉ vì không ai nhìn ngày đăng. Ảnh chụp màn hình còn dễ dãi hơn: chỉnh một dòng chữ trong ảnh là chuyện vài giây, nên ảnh chụp một bài báo mang tên Báo Tiền Phong không phải bằng chứng cho điều gì cả. Muốn chắc, hãy tìm lại đúng bài đó trên trang gốc.
Phân biệt tin, bài phân tích, ý kiến và nội dung tài trợ
Tin, bài phân tích và bài ý kiến khác nhau ở đâu
Tin là tường thuật sự việc, nhiệm vụ của nó là trả lời chuyện gì đã xảy ra, càng ít suy diễn càng tốt. Bài phân tích đi xa hơn, đặt sự việc vào bối cảnh và giải thích nguyên nhân, nên đã mang theo cách nhìn của người viết. Bài ý kiến thì công khai là quan điểm cá nhân. Khi tra một cái tên như Báo Tiền Phong, bạn sẽ thấy cả ba dạng nằm cạnh nhau, và trích một câu trong bài ý kiến rồi coi đó là tin là lỗi rất hay gặp.
Nội dung tài trợ và cách nó thường được đánh dấu
Nội dung tài trợ là bài do đối tác chi trả để xuất hiện, và báo chí đàng hoàng thường ghi rõ bằng một nhãn nhỏ ở đầu hoặc cuối bài. Nhãn ấy hay bị bỏ qua vì nó nhỏ và nằm lệch khỏi luồng đọc, nhưng nó thay đổi hoàn toàn cách bạn nên tiếp nhận nội dung bên trong. Bài dạng này không nhất thiết sai, chỉ là nó được viết để có lợi cho một bên. Liếc tìm nhãn trước khi đọc sẽ đỡ cho bạn khá nhiều lần tin nhầm.
Thói quen đọc báo điện tử lành mạnh
Không chia sẻ khi chưa kiểm chứng
Mỗi lần chia sẻ, bạn cho thông tin đó mượn uy tín của chính mình trong mắt bạn bè và người thân. Vì vậy quy tắc đáng giữ nhất là chưa kiểm chứng thì chưa bấm chia sẻ, kể cả khi tin ấy trông rất thật và đến từ một cái tên quen như Báo Tiền Phong. Nếu thấy cần cảnh báo người khác gấp, hãy gửi kèm đường dẫn gốc để họ tự đọc, thay vì gửi một đoạn chữ đã bị cắt khỏi ngữ cảnh ban đầu.
Cẩn trọng với những tin khiến bạn phẫn nộ
Tin gây phẫn nộ là loại lan nhanh nhất, và người dựng tin sai hiểu rõ điều đó hơn ai hết. Cảm xúc mạnh làm ta bỏ qua bước kiểm tra, bấm chia sẻ trước khi kịp nghĩ, và đó chính là cơ chế mà tin giả dựa vào để đi xa. Khi thấy mình đang giận tới mức muốn phản ứng ngay, hãy coi đó là tín hiệu để dừng lại chứ không phải để hành động. Đọc lại sau mười phút, phần lớn tin dạng này tự lộ ra chỗ khập khiễng tại xemayanhloc.com.vn.
Kết luận
Cách an toàn nhất để tiếp cận một từ khóa như Báo Tiền Phong là đừng tin vào giao diện, hãy tin vào những thứ kiểm tra được: tên miền chính xác, thông tin giấy phép và đơn vị chịu trách nhiệm ở chân trang, tác giả và ngày đăng của từng bài. Khi một thông tin đủ quan trọng để bạn muốn kể lại cho người khác, nó cũng đủ quan trọng để bạn bỏ ra một phút tìm nguồn gốc. Những thói quen nhỏ này không phụ thuộc vào tờ báo nào, và chúng còn nguyên giá trị khi các trang giả mạo đổi chiêu.
Trâm Anh là tác giả chính của trang web Xe Máy Anh Lộc . Với ngòi bút sắc sảo và am hiểu sâu về xe máy, cô chuyên viết review chi tiết, đánh giá xe cũ, hướng dẫn mua bán, tập trung vào các dòng tay ga phổ biến như Honda SH, Air Blade, Liberty. Nội dung thực tế, hữu ích, giúp người đọc đưa ra quyết định sáng suốt.