Thuốc Tránh Thai Khẩn Cấp là biện pháp dự phòng khi quan hệ không bảo vệ hoặc khi phương pháp tránh thai đang dùng gặp sự cố (rách bao, quên thuốc). Đây không phải lựa chọn dùng thường xuyên vì có thể gây rối loạn chu kỳ và vẫn không bảo vệ khỏi bệnh lây truyền qua đường tình dục. Nội dung dưới đây chỉ mang tính tham khảo; nếu bạn có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc điều trị, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thuốc Tránh Thai Khẩn Cấp ảnh hưởng thế nào đến cơ thể?
Cơ chế tác dụng và mốc thời gian hiệu quả
Phần lớn viên tránh thai khẩn cấp hoạt động bằng cách trì hoãn rụng trứng, nhờ đó giảm khả năng thụ tinh xảy ra. Hai hoạt chất phổ biến là levonorgestrel (thường dùng càng sớm càng tốt, hay được nhắc với mốc 72 giờ) và ulipristal acetate (có thể hiệu quả đến 120 giờ, đặc biệt hữu ích khi đã trễ hơn 72 giờ). Dù vậy, hiệu quả không bao giờ là 100% và có thể giảm nếu rụng trứng đã xảy ra.
Tác dụng phụ thường gặp
Sau khi dùng, bạn có thể gặp buồn nôn, đau đầu, mệt, chóng mặt hoặc căng tức ngực; đa số triệu chứng nhẹ và tự hết sau vài ngày. Nếu bạn thấy đau bụng dữ dội, ra huyết nhiều bất thường hoặc choáng váng kéo dài, nên liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.
Ảnh hưởng đến nội tiết và kinh nguyệt
Hormone trong thuốc có thể làm kỳ kinh đến sớm hơn hoặc muộn hơn, kèm ra máu lấm tấm giữa kỳ hoặc thay đổi lượng máu kinh. Những biến đổi này thường tạm thời trong 1–2 chu kỳ, nhưng nếu trễ kinh nhiều hoặc rối loạn kéo dài, bạn nên thử thai và cân nhắc khám.
Khi nào nên dùng và ai cần thận trọng?
Tình huống nên cân nhắc
Thuốc Tránh Thai Khẩn Cấp phù hợp khi vừa có quan hệ không bảo vệ, hoặc có “tai nạn” như tuột/rách bao cao su, xuất tinh ngoài nhưng không chắc chắn, quên nhiều viên tránh thai hằng ngày hay trễ lịch tiêm/miếng dán. Nếu có điều kiện tiếp cận cơ sở y tế, bạn có thể hỏi thêm về vòng tránh thai đồng vì đây là phương án khẩn cấp rất hiệu quả và đồng thời tránh thai dài hạn.
Tương tác thuốc và yếu tố cân nặng/BMI
Một số thuốc cảm ứng men gan (ví dụ thuốc chống co giật, rifampicin/rifabutin, một số thuốc kháng HIV) hoặc thảo dược St John’s wort có thể làm giảm hiệu quả của viên khẩn cấp. Một số hướng dẫn cũng lưu ý hiệu quả của levonorgestrel có thể giảm ở người thừa cân/béo phì, nên việc chọn hoạt chất hoặc cân nhắc IUD đồng có thể quan trọng hơn trong nhóm này.
Đang cho con bú và người có bệnh nền
Nếu bạn đang cho con bú, nhiều khuyến cáo ưu tiên levonorgestrel hoặc IUD đồng, còn với ulipristal acetate thì khuyến nghị có thể khác nhau tùy hướng dẫn và cập nhật. Với người có bệnh gan nặng, rối loạn hấp thu, tiền sử dị ứng thuốc hoặc đang điều trị dài ngày, hãy chủ động hỏi chuyên môn để tránh tương tác và giảm rủi ro.
Cách dùng đúng để giảm rủi ro
Uống sớm và xử trí khi bị nôn
Nguyên tắc quan trọng nhất là uống càng sớm càng tốt sau khi có nguy cơ, đồng thời tuân thủ đúng liều ghi trên bao bì. Nếu bạn bị nôn trong vài giờ đầu sau khi uống, thuốc có thể chưa kịp hấp thu; hãy hỏi dược sĩ xem có cần uống bù hay chuyển phương án, thay vì tự ước lượng.
Quan hệ sau đó và biện pháp dự phòng
Viên khẩn cấp không “che chắn” cho những lần quan hệ tiếp theo trong cùng chu kỳ, vì vậy bạn vẫn cần bao cao su hoặc quay lại phương pháp tránh thai thường quy theo hướng dẫn. Nếu bạn vừa dùng ulipristal acetate, việc bắt đầu/tiếp tục tránh thai nội tiết ngay lập tức có thể cần điều chỉnh, nên đừng bỏ qua tư vấn từ bác sĩ/dược sĩ.
Theo dõi sau khi dùng và khi nào cần đi khám
Khi nào cần thử thai
Thuốc Tránh Thai Khẩn Cấp không đảm bảo tuyệt đối, nên theo dõi là bước bắt buộc để bạn chủ động. Nếu kỳ kinh trễ hơn thường lệ trên 7 ngày, hoặc sau khoảng 3 tuần kể từ lần quan hệ nguy cơ mà chưa thấy kinh, bạn nên thử thai để có kết quả đáng tin hơn.
Dấu hiệu nguy hiểm cần khám ngay
Hãy đi khám sớm nếu có đau bụng dữ dội (đặc biệt đau lệch một bên), ngất/choáng, đau vai, hoặc ra huyết nhiều bất thường trong những tuần sau quan hệ nguy cơ. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo cần loại trừ thai ngoài tử cung hoặc các vấn đề khác và không nên tự theo dõi tại nhà.
Câu hỏi thường gặp
Có phải thuốc phá thai không?
Không, viên tránh thai khẩn cấp chủ yếu tác động trước khi thụ tinh bằng cách trì hoãn rụng trứng. Thuốc không được dùng để chấm dứt thai kỳ đã hình thành và không thay thế các phương pháp phá thai an toàn tại cơ sở y tế.
Dùng một lần có làm vô sinh không?
Các bằng chứng y khoa hiện có cho thấy viên khẩn cấp không gây vô sinh và không làm giảm khả năng mang thai về lâu dài. Điều dễ gặp hơn là rối loạn kinh nguyệt tạm thời, khiến nhiều người hiểu nhầm thành “hại sinh sản” tại Anh Lộc.
Có thể dùng lặp lại không?
Bạn có thể cần dùng lại nếu tiếp tục xảy ra sự cố, nhưng dùng lặp lại thường khiến chu kỳ rối loạn hơn và không hiệu quả bằng tránh thai thường quy. Nếu bạn phải dùng khẩn cấp nhiều lần, đó là tín hiệu nên chọn một phương pháp tránh thai ổn định, phù hợp và dễ duy trì hơn.
Trâm Anh là tác giả chính của trang web Xe Máy Anh Lộc . Với ngòi bút sắc sảo và am hiểu sâu về xe máy, cô chuyên viết review chi tiết, đánh giá xe cũ, hướng dẫn mua bán, tập trung vào các dòng tay ga phổ biến như Honda SH, Air Blade, Liberty. Nội dung thực tế, hữu ích, giúp người đọc đưa ra quyết định sáng suốt.