Chỉ cần một chiếc điện thoại, học sinh trung học có thể dịch cả bài đọc, viết bài luận tiếng Anh hay làm bài tập ngữ pháp trong vài phút. Nhiều giáo viên tiếng Anh nhận ra bài nộp của học sinh ngày càng “đẹp” về câu chữ nhưng kết quả kiểm tra trên lớp lại không tương xứng. Cấm hoàn toàn công cụ dịch là điều gần như không thể. Câu hỏi đặt ra là giáo viên nên nhìn nhận và điều chỉnh cách dạy thế nào để công cụ trở thành trợ thủ chứ không phải kẻ làm hộ.
Hiểu vì sao học sinh tìm đến công cụ dịch
Học sinh dùng công cụ dịch không hẳn vì lười. Nhiều em mất gốc từ lớp dưới, gặp bài đọc dài với quá nhiều từ mới nên nản. Một số em bị áp lực điểm số, sợ sai nên muốn bài nộp thật hoàn hảo. Có em đơn giản là không được hướng dẫn cách dùng công cụ đúng, nên mặc định dán bài vào là xong.
Hiểu được nguyên nhân giúp giáo viên có giải pháp phù hợp, thay vì chỉ trừ điểm hoặc cấm đoán.
Dấu hiệu bài làm phụ thuộc dịch máy
Giáo viên có kinh nghiệm thường nhận ra bài dịch máy qua một số dấu hiệu: từ vựng vượt xa trình độ thường ngày của học sinh, cấu trúc câu phức tạp nhưng ý diễn đạt lại rời rạc, cách dùng từ đúng ngữ pháp nhưng sai ngữ cảnh, hoặc nhiều học sinh có cùng một kiểu diễn đạt lạ. Khi hỏi lại nghĩa một câu trong bài, học sinh thường không giải thích được.
Tuy vậy, giáo viên không nên chỉ dựa vào cảm giác để kết luận. Hãy trao đổi với học sinh một cách cởi mở để hiểu quá trình em làm bài.
Chủ động hướng dẫn cách dùng đúng
Thay vì cấm, nhiều giáo viên đã chọn cách đưa công cụ dịch vào giờ học. Ví dụ, giáo viên chiếu một đoạn văn tiếng Việt, cả lớp cùng dịch bằng GG Dịch, sau đó phân tích bản dịch: câu nào đúng, câu nào sai, câu nào đúng ngữ pháp nhưng nghe không tự nhiên. Hoạt động này giúp học sinh thấy rõ giới hạn của máy và tự rút ra rằng không thể tin tuyệt đối vào bản dịch.
Một số nguyên tắc giáo viên có thể thống nhất với lớp:
- Được tra từ và tra câu ngắn, không dán cả bài.
- Bài viết phải có bản nháp viết tay hoặc lịch sử chỉnh sửa.
- Ghi chú lại những từ đã tra và nghĩa của chúng.
Bài viết dùng Google Dịch làm bài tập phân tích khá kỹ những trường hợp nên và không nên dùng, có thể chia sẻ cho học sinh và phụ huynh cùng đọc.
Điều chỉnh cách ra đề và đánh giá
Bài tập về nhà dạng dịch đoạn văn hay viết luận theo chủ đề chung rất dễ bị làm bằng máy. Giáo viên có thể điều chỉnh bằng cách tăng tỉ trọng bài làm trên lớp, ra đề gắn với trải nghiệm cá nhân của học sinh, yêu cầu thuyết trình ngắn về bài đã viết, hoặc chấm điểm cả quá trình như bản nháp, phần sửa lỗi chứ không chỉ sản phẩm cuối.
Kiểm tra nói và vấn đáp ngắn cũng là cách hiệu quả để đánh giá năng lực thật, đồng thời khuyến khích học sinh hiểu bài thay vì chỉ nộp bài.
Phối hợp với phụ huynh
Nhiều phụ huynh không biết con đang dùng công cụ dịch thế nào ở nhà. Giáo viên có thể chia sẻ trong buổi họp phụ huynh về cách dùng công cụ hợp lý, để gia đình và nhà trường cùng định hướng nhất quán.
Kết luận
Công cụ dịch đã là một phần trong đời sống học tập của học sinh. Thay vì cấm đoán, giáo viên có thể hướng dẫn cách dùng đúng, điều chỉnh cách ra đề và đánh giá, đồng thời phối hợp với phụ huynh. Khi học sinh hiểu được giới hạn của máy, các em sẽ tự biết rằng muốn giỏi tiếng Anh thật sự thì vẫn phải tự học.
Trâm Anh là tác giả chính của trang web Xe Máy Anh Lộc . Với ngòi bút sắc sảo và am hiểu sâu về xe máy, cô chuyên viết review chi tiết, đánh giá xe cũ, hướng dẫn mua bán, tập trung vào các dòng tay ga phổ biến như Honda SH, Air Blade, Liberty. Nội dung thực tế, hữu ích, giúp người đọc đưa ra quyết định sáng suốt.